مجله صنایع چوب و کاغذ ایران

مجله صنایع چوب و کاغذ ایران

تحلیل ساختار رقابتی صنعت مبلمان راحتی استان تهران با استفاده از مدل پنج نیروی پورتر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تهران، دانشکدگان کشاورزی و منایع طبیعی، گروه علوم و مهندسی صنایع چوب و کاغذ، کرج، ایران
2 هیئت علمی
3 دانشگاه تهران، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منایع طبیعی، کرج، ایران
4 دانشگاه شهید بهشتی تهران، دانشکده فناوری‌های نوین و مهندسی هوافضا، گروه سامانه‌های‌زیستی
10.22034/ijwp.2025.2067015.1717
چکیده
بیان مسئله و اهداف: صنعت مبلمان راحتی یکی از صنایع پیشرو در توسعه اقتصادی بوده و اشتغال‌زایی و خلق ارزش افزوده در کشورهای در حال توسعه محسوب می‌شود. در کشور ایران، به‌ویژه در استان تهران، این صنعت به ‌واسطه تمرکز جمعیتی خاص استان، سطح بالای تقاضا و دسترسی مناسب به بازار مصرف، این صنعت از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. با این حال، نوسانات اقتصادی و رقابت فزاینده میان تولیدکنندگان، لزوم بازنگری در راهبردهای رقابتی و شناسایی عوامل اثرگذار بر مزیت رقابتی را افزایش داده است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تحلیل پنج نیروی رقابتی تأثیرگذار بر مزیت رقابتی صنعت مبلمان راحتی استان تهران، با بهره‌گیری از مدل پنج نیروی پورتر انجام شده است. این مدل از جمله ابزارهای معتبر تحلیل ساختار رقابتی بازار به‌شمار می‌رود که پنج عامل کلیدی شامل: تهدید ورود تازه‌واردان، قدرت چانه‌زنی تأمین‌کنندگان، قدرت چانه‌زنی خریداران، تهدید کالاهای جایگزین، و شدت رقابت درون‌صنفی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. نوآوری پژوهش حاضر در تمرکز جغرافیایی بر صنعت مبلمان راحتی استان تهران، به‌کارگیری تکنیک دلفی دومرحله‌ای برای پالایش گویه‌ها، و اولویت‌بندی وزنی نیروهای رقابتی بر اساس دیدگاه خبرگان بومی نهفته است؛ ترکیبی که تصویری دقیق‌تر و بومی‌سازی‌شده از ساختار رقابتی این صنعت ارائه می‌دهد.
مواد و روش‌ها: رویکرد این پژوهش توصیفی–تحلیلی و از لحاظ هدف، کاربردی است. در چارچوب این مطالعه، مدل پنج نیروی پورتر به‌منظور تحلیل نیروهای مؤثر بر مزیت رقابتی صنعت به کار گرفته شده است. در گام نخست، با استفاده از مرور نظام‌مند ادبیات نظری، گویه‌های مربوط به هر یک از نیروهای رقابتی بررسی و شناسایی گردید و پس از غربال‌گری اولیه، ابزار پرسش‌نامه مربوطه طراحی شد. در ادامه، طی دو فاز متوالی از تکنیک دلفی برای انجام پژوهش استفاده شد. در فاز اول، 13 نفر از نخبگان دانشگاهی و فعالان صنعتی که تخصص و مهارت مربوط به پژوهش مورد نظر را داشتند به‌منظور اعتبارسنجی گویه‌ها و افزدون گویه جدید مشارکت داشتند. سپس، در فاز دوم پژوهش مربوطه، پرسش‌نامه نهایی برای 69 نفر از خبرگان و فعالان صنعت مبلمان راحتی طی بازه اول بهمن ماه تا اوخر اسفند ماه سال 1403 در استان تهران ارسال گردید. پرسشنامه مربوطه در سایت پرسلاین طراحی شده و اطلاعاتی آماری (جنسیت، تحصیلات، سن) پرسیده شد و پرسشنامه مربوطه در شبکه‌های اجتماعی (تلگرام، ایتا) برای انجمن‌های علمی تولیدکنندگان و... ارسال شد. تبلیغات مربوطه با ذکر توضیحات برای پنج جامعه آماری در شبکه‌های اجتماعی انجام شد. داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شد. جهت سنجش پایایی ابزار، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده گردید که مقدار آن برابر با 705/0 به‌دست آمد که مؤید پایایی قابل‌قبول ابزار اندازه‌گیری بود.
نتایج: تحلیل داده‌ها نشان داد که در میان نیروهای پنج‌گانه مدل پورتر، قدرت چانه‌زنی خریداران و شدت رقابت میان رقبای موجود بیشترین تأثیر را بر ساختار رقابتی صنعت مبلمان راحتی استان تهران دارند. حساسیت بالای خریداران نسبت به مؤلفه‌هایی همچون قیمت، کیفیت و طراحی (میانگین بالاتر از 3/4) و نقش چشم ‌و هم‌چشمی در رفتار مصرف، نشان می‌دهد حساسیت بالای خریداران نسبت به مؤلفه‌هایی همچون قیمت، کیفیت و طراحی (میانگین بالاتر از 3/4) و نقش چشم‌وهم‌چشمی در رفتار مصرف، نشان می‌دهد تولیدکنندگان برای حفظ مزیت رقابتی خود ناگزیر به شناخت دقیق و مداوم نیازها و ترجیحات مشتریان هستند. تعدد بالای تولیدکنندگان و یکنواختی نسبی کیفیت محصولات، ساختاری غیرانحصاری و رقابتی ایجاد کرده است؛ به‌گونه‌ای که گویه رقابت زیاد با میانگین 4/4 از بالاترین امتیازات برخوردار بوده است. همچنین، نیروی تهدید ورود تازه‌واردان به دلیل عواملی مانند دسترسی آسان به شبکه توزیع و پتانسیل بالای هوشمندسازی صنعت (میانگین 07/4) اهمیت بالایی دارد و ورود بازیگران جدید می‌تواند تعادل بازار را بر هم زند. در مقابل، نیروی قدرت چانه‌زنی تأمین‌کنندگان با میانگین 09/4 در سطح متوسط ارزیابی شد و به‌دلیل تنوع عرضه‌کنندگان مواد اولیه، تهدید چندانی ایجاد نمی‌کند. در نهایت، نیروی تهدید محصولات جایگزین کم‌اثرترین عامل بود؛ اگرچه محصولاتی مانند مبلمان سلطنتی یا پلیمری در برخی شرایط اقتصادی ممکن است جایگزین تلقی شوند، اما میانگین تمایل به جایگزین (1/4) در مقایسه با نقش تعیین‌کننده قدرت خرید (8/4) نشان می‌دهد که ترجیح مصرف‌کننده همچنان بر انتخاب مبلمان راحتی باقی مانده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


 [1] Maleki, F., 2017. An investigation of the economic capacities of furniture industries in Iran. Tehran: Trade Promotion Organization of Iran. (In Persian)
[2] Jalali, S. and Karami, M., 2019. Lifestyle changes and their impact on urban furniture demand in Iran. Journal of Social and Economic Sciences, 24(3), pp.95–112. (In Persian)
[3] Ebrahimi, K., 2016. Non-oil exports and the role of SMEs in sustainable development. Tehran: Institute for Trade Studies and Research. (In Persian)
[4] Mousavi, R. and Noori, H., 2018. The role of innovation in developing Iran's furniture industry. Journal of Entrepreneurship and Innovation, 7(2), pp.70–85. (In Persian)
[5] CSIL (Centre for Industrial Studies), 2022. World furniture outlook 2022–2025. Milan: CSIL.
[6] International Trade Centre (ITC), 2021. Global report on the furniture industry. Geneva: UNCTAD-WTO.
[7] Yousefi, M., 2020. Competitiveness analysis of Iran’s furniture industry using export performance indicators. Iranian Journal of Economic Studies, 21(4), pp.49–67. (In Persian)
[8] Tehran Chamber of Commerce, 2021. Analytical report on the furniture industry of Tehran Province. Tehran: Center for Economic Statistics. (In Persian)
[9] Rezaei, H. and Sadri, N., 2019. Supply chain challenges in Tehran's furniture industry. Journal of Production and Operations Management, 10(1), pp.104–121. (In Persian)
[10] Porter, M. E., 2008. Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. Simon & Schuster.
[11] Rahimi, E. and Salari, B., 2021. Application of Porter’s model in strategic analysis of small industries. Strategic Management Quarterly, 15(3), pp.117–132. (In Persian)
[12] Zanjani, A., Hosseini, A. and Khosravi, M., 2019. Application of Porter’s competitive forces model in Iran’s furniture industry. Journal of Marketing Research, 11(4), pp.71–88. (In Persian)
[13] Tajik, F., 2018. Reasons for the decline in competitive advantage in Iranian furniture design. Journal of Art and Industrial Design, 4(2), pp.45–59. (In Persian)
[14] Ahmadi, R. and Hosseini, L., 2020. The impact of imports on the competitiveness of domestic furniture producers. Iranian Journal of Industrial Economics, 6(1), pp.60–75. (In Persian)
[15] Habibi, A., Sarafrazi, A., and Izadyar, S., 2014. Delphi Technique Theoretical Framework in Qualitative Research. International Journal of Engineering and Science, 3(4), pp.8–13.
[16] Rezaeian, M., 2018. Research Methods in Management. Tehran: SAMT Publications. (In Persian)
[17] Arabzouzani, M., Hosseini Pour, S. and Baygi, F., 2014. Understanding Cronbach's alpha: A necessity for conducting valid research. Iranian Journal of Medical Education, 14(9), pp.831–832. (In Persian)
[18] Jamshidi, M., Abbasi, M.R. and Zarei, E., 2015. Analysis of competitive structure in Iran’s sportswear industry using Porter’s five forces model. Strategic Policy Research Journal, 5(17), pp.75–94. (In Persian)
[19] Wellner, S. and Lakotta, R., 2020. Barriers to entry and market dynamics in the German railway
industry: A Porter’s five forces analysis. Journal of Transport Economics and Policy, 54(2), pp.210–229.
[20] Nikravesh, R., Kheyrandish, R., Ghorbani Vaghei, H., and Rahchamani, R., 2016. Competitive market analysis of edible nanoclay based on Porter’s model. In: 2nd National Conference on Iran’s Macroeconomics, Gonbad Kavous University. (In Persian)
[21] Boafo, N.D., Kraa, J.J. and Webu, C.G., 2018. Porter’s five forces impact on the performance of companies in the banking industry in Ghana. International Journal of Economics, Commerce and Management, 6(8), pp.14–28.
[22] Borja, M. and Marginean, S., 2014. Consumer preferences in the Romanian furniture market: Between tradition and functionality. Journal of Furniture Economics and Design, 10(2), pp.33–45.
[23] Fill, T., Novak, P. and Klein, M., 2016. Market behavior of customers in small-scale furniture enterprises: Urban demand for practical and affordable design. International Review of Retail, Distribution and Consumer Research, 26(4), pp.412–428.
[24] Iranian Furniture Producers and Sellers Union, 2022. Industry Report: Status of furniture production units in Iran. Tehran: IFPSU Publications. (In Persian)
[25] Bustamante, J., Morales, C. and Lema, A., 2024. Supplier dynamics and bargaining power in Ecuador's furniture sector. Latin American Journal of Industrial Economics, 12(1), pp.22–39.
[26] Hosseini, M. and Roozbehaneh, M., 2011. The role of supplier power in Iran’s petrochemical industry: An industrial structure analysis. Iranian Journal of Energy and Industry Studies, 4(2), pp.77–93. (In Persian)
[27] López, J., Morales, F. and Ruiz, C., 2022. Market openness and product quality in small-scale manufacturing: Evidence from Latin America. Journal of Industrial Development, 8(3), pp.101–119.
[28] Kawakita, Y. and Hoque, M.E., 2023. Barriers to competitiveness in emerging furniture industries: The role of technology and innovation. Asian Journal of Industrial Economics, 15(1), pp.55–72.
[29] Mohammadrabei, M., Rezaei, S., and Naseri, F., 2016. The role of brand performance and market control in the success of Iranian furniture companies: Emphasizing brand management capabilities. Journal of Modern Marketing Research, 6(2), pp.219–236.
[30] Porter, M. E., 2008. The Five Competitive Forces That Shape Strategy. Harvard Business Review, 86(1), 78–93.