انجمن علوم و صنایع چوب و کاغذ ایران مجله صنایع چوب و کاغذ ایران 2008-9066 17 1 2026 04 21 Biometrics,, Physical and structural Properties of Amygdalus haussknechtii Wood in the Forests of Chaharrmahal and Bakhtiari Province بررسی ویژگی‌های بیومتری، فیزیکی و ساختاری چوب بادام ارجنک (Amygdalus haussknechtii) در جنگل‌های استان چهارمحال و بختیاری 191 206 735484 10.22034/ijwp.2026.2079736.1746 FA محسن بهمنی دانشیار دانشگاه شهرکرد فاطمه ابراهیمی گروه مهندسی علوم جنگل، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد شهرکرد، ایران صالح کهیانی گروه علوم مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران یعقوب ایران منش خش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان لیلا فتحی استادیار، گروه مهندسی صنایع مبلمان، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد نسرین قرهی 6-دانشیار، گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. الهام قهساره دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Journal Article 2025 12 05 Problem definition and objectives: The Zagros region is one of the most important natural forest ecosystems in Iran, where Amygdalus haussknechtii plays a significant ecological role. This study aimed to evaluate the effects of site conditions on the physical and biometric properties of this species’ wood in two distinct sites, Kareh-Bas and Cholicheh, located in Chaharmahal and Bakhtiari Province. <br>Methodology: Wood samples were collected from healthy, even-aged trees at breast height, and traits such as oven-dry density, basic density, volumetric swelling and shrinkage, as well as fiber characteristics (length, diameter, and cell wall thickness) were measured. To investigate the impact of habitat and environmental factors on the physical and biometric properties of A. haussknechtii wood, the data were first evaluated for normality. Pearson correlation coefficient was used to analyze relationships between variables, and principal component analysis was employed to reduce data dimensions and identify principal components. MANOVA was applied to examine multivariate separation among habitats. To identify the variables influencing dry density, multiple linear regression models were performed using stepwise forward.<br>Results: Results indicated that differences between the two sites were significant for most traits (P < 0.01). In Kareh-Bas, oven-dry density was 0.92±0.03 g/cm3 and basic density was 0.77±0.02 g/cm3, which were lower than the values recorded in Cholicheh (1.01±0.03 g/cm3 and 0.84±0.06 g/cm3, respectively). Fiber length in Cholicheh averaged 0.98 mm compared to 0.78 mm in Kareh-Bas (P < 0.01). Fiber diameter (20.75 µm) and cell wall thickness (6.02 µm) were also higher in Cholicheh than in Kareh-Bas (P < 0.01). The Pearson correlation pattern indicates that the dominant axis of variation aligns with dry density, fiber diameter, cell wall thickness, wet density, and fiber length. These same variables emerge as the dominant and habitat-separating components in the first principal component analysis. Therefore, the correlation structure provides an intuitive basis for explaining the PCA separation and the significance of the MANOVA. PCA results revealed that the dominant axis of variation in the data aligns with fiber and moisture-related traits (fiber diameter, cell wall thickness, dry density, wet density, and fiber length), and this same axis appeared as the primary habitat separator in the first principal component (PC1). The MANOVA statistically confirmed the separation observed in the biplot. Regression models showed that fiber diameter is the most significant predictor of dry density across the entire dataset. In the Choliche habitat, in addition to fiber diameter, shrinkage had a positive effect and swelling had a negative effect, whereas in the Kareh-Bas habitat, only the constant (intercept) was significant. These results indicate that in the Choliche habitat, a combination of fiber and dimensional traits determines wood quality, whereas in the Karebas habitat, wood density is primarily influenced by the overall tissue average.<br>Conclusion: Overall, wood grown in Cholicheh exhibited longer fibers, thicker cell walls, and higher density, whereas wood from Kareh-Bas showed lower density and greater porosity. These findings highlight the direct influence of environmental factors such as temperature, precipitation, and altitude on the wood structure of A. haussknechtii. It can be concluded that site-specific differences lead to substantial variations in the physical and biometric properties of this species, and such information is valuable for selecting optimal sites for industrial utilization and genetic improvement programs بیان مساله و اهداف: منطقه زاگرس یکی از مهم‌ترین رویشگاه‌های طبیعی کشور است که گونه بادام ارجنک (Amygdalus haussknechtii) در آن نقش بوم‌شناختی برجسته‌ای دارد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر شرایط رویشگاهی بر ویژگی‌های فیزیکی و زیست‌سنجی چوب این گونه در دو رویشگاه متفاوت، کره‌بس و چُلیچه در استان چهارمحال و بختیاری انجام شد.<br>مواد و روش‌ها: نمونه‌های چوب از درختان سالم و هم‌سن در ارتفاع برابر سینه برداشت شدند و ویژگی‌هایی مانند دانسیته خشک، دانسیته پایه بحرانی، واکشیدگی، هم‌کشیدگی و مشخصات الیاف (طول، قطر و ضخامت دیواره سلولی) اندازه‌گیری شد. برای بررسی تأثیر رویشگاه و عوامل محیطی بر ویژگی‌های فیزیکی و زیست‌سنجی چوب بادام ارجنک، ابتدا داده‌ها از نظر نرمال بودن ارزیابی شدند. برای تحلیل روابط بین متغیرها، از ضریب همبستگی پیرسون و از تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) برای کاهش ابعاد داده‌ها و شناسایی مؤلفه‌های اصلی استفاده شد. آزمون MANOVA برای بررسی جدایش چندمتغیره بین رویشگاه‌ها به کار گرفته شد. برای شناسایی متغیرهای مؤثر بر دانسیته خشک، مدل‌های رگرسیون خطی چندگانه با روش ورود گام‌به‌گام اجرا شدند.<br>نتایج: نتایج نشان داد که تفاوت بین دو رویشگاه در اغلب صفات اندازه‌گیری شده معنی‌دار است (01/0 >P). در رویشگاه کره‌بس، دانسیته خشک برابر با 3cm/g 03/0 ± 92/0 و دانسیته پایه بحرانی برابر با 3cm/g 02/0 ± 77/0 بود که کمتر از مقادیر ثبت‌شده در رویشگاه چُلیچه (به‌ترتیب 3cm/g 03/0 ± 01/1 و 3cm/g 06/0 ± 84/0) است. طول الیاف در رویشگاه چُلیچه با میانگین 98/0 میلی‌متر در مقایسه با 78/0 میلی‌متر در رویشگاه کره‌بس به‌طور معنی‌داری بیشتر بود (01/0 >P). قطر الیاف در رویشگاه چُلیچه 75/20 میکرومتر و ضخامت دیواره سلولی 02/6 میکرومتر اندازه‌گیری شد که نسبت به مقادیر رویشگاه کره‌بس بالاتر بودند (01/0 >P). الگوی همبستگی‌ پیرسون نشان داد محور غالب تغییرات با دانسیته خشک، قطر الیاف، ضخامت دیواره سلولی، دانسیته تر و طول الیاف هم‌راستاست؛ که همین متغیرها در تحلیل مولفه اول به‌عنوان مؤلفه‌ی غالب و جداساز رویشگاه‌ها ظاهر می‌شود. بنابراین شکل همبستگی، مبنای شهودی خوبی برای تبیین جدایشPCA و معنی‌داری MANOVA فراهم می‌کند. نتایج تحلیل PCA نشان داد که محور غالب تغییرات داده‌ها با صفات فیبری و رطوبتی (قطر الیاف، ضخامت دیواره سلولی، دانسیته خشک، دانسیته تر و طول الیاف) هم‌راستا است و همین محور در مؤلفه اول (PC1) به‌عنوان جداساز اصلی رویشگاه‌ها ظاهر شد. آزمون MANOVA نیز جدایش مشاهده‌شده در بای‌پلات را از نظر آماری تأیید کرد. مدل‌های رگرسیونی نشان دادند که قطر الیاف مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده دانسیته خشک در کل داده‌هاست. در رویشگاه چُلیچه علاوه بر قطر الیاف، هم‌کشیدگی اثر مثبت و واکشیدگی اثر منفی داشتند، در حالی‌که در رویشگاه کره‌بس تنها میانگین ثابت معنی‌دار بود. این نتایج نشان می‌دهند که در رویشگاه چُلیچه ترکیب ویژگی‌های فیبری و ابعادی کیفیت چوب را تعیین می‌کند، اما در رویشگاه کره‌بس تراکم چوب بیشتر تحت تأثیر میانگین کلی بافت قرار دارد.<br>نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، چوب‌های رشد یافته در رویشگاه چُلیچه دارای الیاف بلندتر و دیواره ضخیم‌تر بوده و از دانسیته بالاتری برخوردارند، در حالی‌که چوب‌های رویشگاه کره‌بس دانسیته کمتر و تخلخل بیشتری نشان دادند. این یافته‌ها حاکی از تأثیر مستقیم شرایط محیطی مانند دما، بارندگی و ارتفاع از سطح دریا بر ساختار چوب بادام ارجنک است. بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که تفاوت‌های رویشگاهی منجر به تغییرات قابل‌توجهی در ویژگی‌های فیزیکی و زیست‌سنجی این گونه می‌شود و این اطلاعات می‌تواند در انتخاب رویشگاه‌های بهینه برای بهره‌برداری صنعتی و برنامه‌های اصلاح ژنتیکی مفید واقع گردد. https://www.ijwp.ir/article_735484_dccb16241bb39d1d3e139028c89b86b8.pdf