انجمن علوم و صنایع چوب و کاغذ ایران مجله صنایع چوب و کاغذ ایران 2008-9066 17 1 2026 04 21 Determining an appropriate structure for developing the poplar value chain in Guilan Province تعیین ساختار مناسب توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان 69 83 735476 10.22034/ijwp.2025.2075449.1734 FA امیرحسین متشکر حسینی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران محمد کاوسی کلاشمی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0000-0003-1789-4496 فاطمه عسکری بزایه محقق بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان، سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج، Journal Article 2025 10 24 Problem definition and objectives: Due to its suitable climate and fertile soil, Guilan Province is one of the geographical areas prone to the development of poplar cultivation in Iran. Determining the appropriate structure for developing the poplar value chain in this province can improve productivity, job creation, sustainability, enhanced participation of production factors and market actors, improve resilience, chain customer satisfaction, and moderate the impact of market intermediaries. The main goal of this study is to provide an appropriate mechanism for developing the poplar value chain in Guilan Province using expert opinions to create solidarity and synergy between the various pillars and links of the poplar value chain in this province.<br>Methodology: Considering the main objective of the research, two main steps were considered in its implementation. The first step of the study involves designing a comprehensive decision tree of drivers affecting the development of the poplar value chain in Guilan Province. The drivers were determined based on an extensive review of theoretical foundations, research background, and based on the perspectives of 15 selected experts (experts in the agricultural and wood industries of Guilan Province, leading poplar growers, and faculty members from the agricultural and natural resources research and education center of Guilan Province and University of Guilan) in the form of an experts' meeting. After preparing a comprehensive list of factors and drivers for the development of the poplar value chain in Guilan Province using the coding method, categorization of similar opinions, and examination of the frequency of selection of sample experts, the drivers were refined, modified, and finally selected. In the second step, the importance of various drivers of the development of the poplar value chain in Guilan province and the determination of the appropriate business model were determined using the Fuzzy Hierarchy Process (FAHP) and a paired comparison questionnaire.<br>Results: The research findings showed that the economic driver was assigned 51.65% importance among the decision tree criteria. Also, structural, environmental, and socio-cultural criteria are ranked second to fourth in importance. Among the economic drivers, profitability, productivity, and chain financing, with a total relative weight of 66.82 percent, are the top three economic drivers for the development of the poplar value chain in Guilan Province. The most important socio-cultural driver is building trust in people with a relative weight of 33.7 percent. The sub-criterion of preserving water and soil resources, with a relative weight of 40.66 percent, is the most important environmental driver. Also, energy and water supply, contract farming, and chain intelligence, with a total relative weight of 59.08 percent, are considered the three top structural drivers of poplar value chain development in Guilan Province, respectively. Comparisons among four business models - Orchestra, Market Maker, Layered, and Integrated - based on 21 studied drivers showed that the market maker model is the optimal mechanism for developing and creating sustainable interaction between actors and agents of the poplar value chain in Guilan province.<br>Conclusion: The Market Maker model represents the most effective and prioritized structure for developing the poplar value chain in Guilan Province in the current situation. It is suggested that financial resources and capital be directed purposefully to different links in this chain to provide the basis for market regulation and effective support for producers and consumers in the wood market. The creation of a platform or market-making institution by the private sector or the government can play a facilitating role in the wood market. The market maker manages risk on the supply and demand side and reduces price gaps in the market. Other roles that can be envisioned for the market maker include launching an online market for the wholesale and retail sale of poplar wood, providing banking facilities for the development of poplar farming, small and medium-sized processing rings in Guilan Province by guaranteeing and providing market maker collateral, providing financial support to startups, cores, and technology units in the field of wood farming and the poplar value chain, and modernizing the support infrastructure, transportation, and distribution network between the different rings of the poplar value chain in Guilan Province through appropriate financing. بیان مسئله و اهداف: استان گیلان به علت داشتن آب و هوای مناسب و خاک حاصلخیز از جمله پهنه های جغرافیایی مستعد برای توسعه کشت صنوبر در ایران می باشد. تعیین ساختار مناسب توسعه زنجیره ارزش صنوبر در این استان می تواند بهبود بهره وری، اشتغال زایی، پایداری، سهم بری بیشتر عوامل تولید و فعالان بازار، بهبود تاب آوری، رضایتمندی مشتریان زنجیره و تعدیل اثرگذاری واسطه گران بازار را حاصل کند. هدف اصلی این پژوهش ارائه سازوکار مناسب برای توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان با استفاده از نظر خبرگان است تا زمینه ایجاد همبستگی و هم افزایی بین ارکان و حلقه های مختلف زنجیره ارزش صنوبر در این استان فراهم آید.<br>مواد و روش ها: با توجه به هدف اصلی پژوهش، دو گام اصلی در اجرای آن مدنظر قرار گرفت. گام اول پژوهش شامل طراحی درخت تصمیم جامع پیشران های اثرگذار بر توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان می باشد. پیشران ها بر مبنای مرور گسترده مبانی نظری، پیشینه پژوهش و بهره گیری از نظر 15 خبره نمونه (کارشناسان صنایع کشاورزی و چوب استان گیلان، صنوبرکاران پیشرو، اعضای هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان و دانشگاه گیلان) در قالب برگزاری نشست خبرگان، تعیین شد. پس از تهیه فهرست جامع فاکتورها و پیشران های توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان با استفاده از روش کدگذاری، دسته بندی نظرات مشابه و بررسی میزان فراوانی انتخاب خبرگان نمونه، پیشران ها مورد پالایش، اصلاح و گزینش نهایی قرار گرفت. در گام دوم، اهمیت پیشران های مختلف توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان و تعیین الگوی کسب و کار مناسب با استفاده از فرایند سلسله مراتبی فازی (FAHP) و پرسشنامه مقایسه زوجی، مشخص گردید.<br>نتایج: یافته های پژوهش نشان داد که پیشران اقتصادی 51.65 درصد اهمیت را در بین معیارهای درخت تصمیم به خود اختصاص داد. همچنین، معیارهای ساختاری، محیط زیستی و اجتماعی- فرهنگی نیز در رتبه های دوم تا چهارم اهمیت قرار دارند. در بین پیشران های اقتصادی سودآوری، بهره وری و تأمین مالی زنجیره با مجموع وزن نسبی 66.82 درصد به ترتیب سه پیشران نخست اقتصادی در راستای توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان می باشند. مهم‌ترین پیشران اجتماعی- فرهنگی، ایجاد اعتماد در مردم با وزن نسبی 33.7 درصد است. زیرمعیار حفظ منابع آب و خاک با وزن نسبی 40.66 درصد مهم‌ترین پیشران محیط زیستی است. همچنین، تأمین انرژی و آب، کشت قراردادی و هوشمندسازی زنجیره با مجموع وزن نسبی 59.08 درصد به ترتیب سه پیشران نخست ساختاری توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان محسوب می شوند. مقایسه چهار الگوی کسب وکار شامل ارکستر، بازارساز، لایه ای و یکپارچه براساس 21 پیشران مورد مطالعه نشان داد که الگوی بازارساز، سازوکار بهینه برای توسعه و ایجاد تعامل پایدار بین بازیگران و عاملان زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان است.<br>نتیجه گیری: الگوی بازارساز در شرایط فعلی بهترین و اولویت‌دارترین ساختار توسعه زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان است. پیشنهاد می‌شود منابع مالی و سرمایه به طور هدفمند به حلقه‌های مختلف این زنجیره هدایت شود تا زمینه تنظیم بازار و حمایت مؤثر از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان در بازار چوب فراهم آید. ایجاد سکو یا نهاد بازارساز توسط بخش خصوصی یا دولت می تواند نقش تسهیل گر را در بازار چوب ایفا کند. بازارساز ریسک را در طرف عرضه و تقاضا مدیریت کرده و شکاف قیمت در بازار را کاهش می دهد. از جمله نقش های دیگری که می توان برای بازارساز متصور شد می توان به مواردی نظیر راه اندازی بازار برخط برای فروش عمده و خرده چوب صنوبر، اعطای تسهیلات بانکی برای توسعه صنوبرکاری، حلقه های کوچک و متوسط فراوری در استان گیلان با تضمین و تأمین وثیقه بازارساز، پشتیبانی مالی از استارت‌آپ‌ها، هسته ها و واحدهای فناور در حوزه زراعت چوب و زنجیره ارزش صنوبر و نوین سازی زیرساخت های پشتیبانی، حمل و نقل و شبکه توزیع بین حلقه های مختلف زنجیره ارزش صنوبر در استان گیلان از طریق تأمین مالی مناسب، اشاره کرد. https://www.ijwp.ir/article_735476_97ada39badb4d756ae87d6ed4880bac6.pdf